كرده است . « 1 » نيز رساله‌اى با عنوان كنى الشعراء و من غلبت كنيته على اسمه « 2 » و رسالهء القاب الشعراء و من يعرف منهم بأمه . « 3 » مهمترين اينها رسالهء اسامى كشته شدن گان است كه شرح حال بسيارى از خلفا و اميران و چهره‌هاى معروف از شاعر و غيره در آن آمده است . از جمله ، چند صفحه‌اى هم به نقل اخبار شهادت اميرمؤمنان عليه السلام پرداخته است . « 4 » كتاب امالى محمد بن حبيب در اختيار ابن ابى الحديد بوده و وى در مجلدات مختلفى از آن نقل كرده است . « 5 » گفته شده است كه وى تمايلات شيعى داشته و شاهد آن كه هر كجا نام ابوبكر و عمر آمده تعبير « رحمه الله » آورده و هر كجا نام خديجه و امام على عليه السلام آمده تعبير « رضى الله عنه » آورده است . « 6 » شاهد ديگر آن كه گفته است عمر احول بوده « 7 » و اين كه قبل از اسلام آوردن ، كنيز مسلمان شدهء خود را كتك زده است . « 8 » بايد گفت مؤلف با جسارت تمام ، زشتيهاى بسيارى از قريش و صحابه و فرزندان آنها را آورده است . ارائه فهرستى از حدخوردگان صحابه و فرزندانشان هم مىتواند مؤيدى بر آزادانديشى او و يا تمايلات شيعى او در قدح صحابه تلقى شود . شايد همين مسأله دليل بىتوجهى به كتاب المنمق توسط دانشوران سنى در طول تاريخ باشد . « 9 » ازرقى ( م ح 248 ) ابواليد محمد بن عبد الله بن احمد ازرقى ، نويسندهء اثر مهم كتاب مكه و اخبارها و جبالها و اوديتها ، اثرى جاودانه در تاريخ مكه است . ابن نديم او را « احد الاخباريين و اصحاب السير » و بنابر اين يكى از مورخان به شمار آورده و كتاب مكه او را كتاب بزرگى خوانده است . « 10 » اين اثر مؤلف ، اگرچه نوعى تاريخ محلى است ، اما به دليل آن كه وى تاريخ مقدس‌ترين شهر دنياى اسلام را نگاشته ، در عمل به صورت منبعى مهم براى تاريخ اسلام در آمده است . اين كتاب به نام اخبار مكة و ما جاء فيها من الاثار به چاپ رسيده است . آنچه كه بايد نسبت به مؤلف كتاب توجه داشت آن كه كتاب از آن محمد بن عبد الله

--> ( 1 ) . نوادر المخطوطات ، المجلد الثانى ، صص 112 - 275 ) ( 2 ) . همان ، صص 281 - 296 ( 3 ) . همان ، صص 299 - 328 ( 4 ) . همان ، صص 160 - 163 ( 5 ) . شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد : 1 : 294 ، 2 : 36 ، 12 : 81 ، 13 : 42 ، 208 ، 14 : 250 ، 15 : 53 ، 16 : 10 ، 1 ، 12 ، 182 ، 17 : 236 ( اين آخرى تنها آمده عن محمد بن حبيب ) . ( 6 ) . المحبر ، ص 509 ( 7 ) . همان ، ص 303 ( 8 ) . همان ، ص 184 ( 9 ) . نك : المنمق ، مقدمهء خورشيد احمد فاروق ، ص 11 ( 10 ) . الفهرست ، صص 124 - 125